De recente ICE-razzia in Minneapolis lijkt sprekend op de razzia van Rotterdam in 1944. Mijn vader was één van de meer dan 50.000 mannen die tijdens de razzia van Rotterdam huis aan huis werden opgepakt en gedeporteerd. Hoewel de historische context en politieke systemen verschillen, zijn de overeenkomsten tussen de razzia’s van Rotterdam en Minneapolis opvallend: grootschalige operaties met arrestaties, executies, verzamelplaatsen en deportaties. Grote groepen mensen wordt hun menselijke waardigheid ontnomen. Wat had de wereld zichzelf beloofd na de Tweede Wereldoorlog?
Operation Metro Surge in Minneapolis wordt uitgevoerd door duizenden zwaar bewapende agenten van de immigratiedienst ICE (Immigration and Customs Enforcement). Deze maand zijn in Minneapolis 3.000 immigranten gearresteerd en gedeporteerd naar detentiecentra. Net als Operation Metro Surge was de razzia van Rotterdam grootschalig van opzet. Aan Aktion Rosenstock, de Duitse codenaam voor de razzia van Rotterdam, namen ongeveer 8.000 soldaten van de Duitse Wehrmacht deel. Op 10 en 11 november 1944 sloten zij alle belangrijke bruggen en pleinen af in de stad en legden het telefoonverkeer stil. De razzia werd straat voor straat en huis voor huis uitgevoerd, waardoor ontsnappen nauwelijks mogelijk was. Alle mannen in de leeftijd van 17 tot 40 jaar werden gearresteerd en opgesloten in tijdelijke verzamelplaatsen, waaronder havenloodsen, fabriekshallen en tramremises. De opgepakte mannen werden gedeporteerd voor dwangarbeid in Duitsland.
Verzamelplaatsen
De logistieke benadering van de verzamelplaatsen in Rotterdam vertoont opvallende overeenkomsten met de detentiecentra in de VS. De regering Trump wil immigranten net zo efficiënt deporteren als Amazon pakketten bezorgt: “Like Prime, but with people“.
De gearresteerde immigranten worden verzameld in opslagloodsen met elk 5.000 tot 10.000 plaatsen, waar ze worden voorbereid op deportatie. Uit rapportages van Amnesty International en VN blijkt dat ook wettelijk erkende vluchtelingen worden opgepakt. De verzamelplaatsen zijn mensonterend. In overvolle opslagloodsen is gebrek aan ventilatie, stromend water en sanitaire voorzieningen. De meest beruchte verzamelplaats is het detentiecentrum in Florida, beter bekend als “Alligator Alcatraz“.
Hoe zagen de verzamelplaatsen in Rotterdam eruit?
Mijn vader werd op 11 november 1944 voor zijn ouderlijk huis aan de Bergsingel door de Duitse Wehrmacht opgepakt en met duizenden bijeengedreven in de tramremise in Rotterdam-Hillegersberg. Dit was één van de elf verzamelplaatsen in Rotterdam.
In de tramremise was één toilet. Voor zover er plaats was sliepen de mannen in de tramstellen, de rest lag op de grond. In een hoek stond een pantservoertuig met een zware mitrailleur op de mannen gericht.
Wilde Schiesserei
De mars van duizenden mannen naar goederenwagons en rijnaken in Rotterdam verliep onder strenge bewaking. De colonnes werden geëscorteerd door soldaten met machinegeweren in de aanslag. Om de massa te beheersen en vluchtpogingen te ontmoedigen, werd er voortdurend door de soldaten geschreeuwd en in de lucht geschoten. Mijn vader wilde het in eerste instantie niet geloven, maar er werd door de soldaten ook gericht geschoten.
Een paar keer hoorde ik schieten, en ik zag ook hier en daar een jongen op de grond liggen in een vreemde, verkrampte houding. Ik maakte mezelf wijs dat er in de lucht geschoten werd, en dat degenen die daar op de grond lagen epileptici waren, die van de emotie een aanval hadden gekregen. Pas later drong de waarheid tot me door. Die mof had ons nog zo gewaarschuwd: Wie probeert te vluchten wordt neergeschoten, ‘ohne Rücksicht’.
Hubert van Hove – Reis naar het einde
Op 11 november 1944 zijn in Rotterdam volgens geschiedschrijver Ben Seijes tenminste vijf personen op straat geëxecuteerd. De Duitse bevelhebber in Rotterdam had een ander verhaal over de razzia en rapporteerde aan Reichspropagandaleiter Josef Göbbels dat de soldaten zich goed hadden gedragen, afgezien van enkele incidenten als “wilde Schiesserei“.
Tijdens de Operation Metro Surge is op videobeelden te zien dat twee burgers, Renée Good en Alex Pretti, in Minneapolis worden geëxecuteerd door ICE-agenten. De verklaring van minister van Binnenlandse Veiligheid Kristi Noem toont een ijzingwekkende gelijkenis met de Duitse bevelhebber in Rotterdam. De ICE-agenten hebben zich goed gedragen. Kristi Noem bestempelt de slachtoffers als ‘domestic terrorists‘ die uit zelfverdediging door ICE-agenten zijn doodgeschoten.
Nooit weer
Na de Tweede Wereldoorlog beloofde de wereld zichzelf dat dit nooit meer zou gebeuren. Die belofte werd vastgelegd in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. De kern van deze verklaring is artikel 1: “Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren.”
Op de muur van de verzamelplaats tramremise Rotterdam-Hillegersberg hangt een plaquette. Met bovenaan een afbeelding van acht mannen die worden afgevoerd en daaronder een tekst die herinnert aan de razzia van november 1944. De plaquette vraagt niet alleen om herinnering, maar om verantwoordelijkheid nu:
- opkomen voor rechtsstaat en democratie
- je uitspreken tegen uitsluiting en discriminatie
- niet wegkijken “omdat het je niet direct raakt”.
Na zijn deportatie naar Duitsland moest mijn vader ‘Schanzarbeit’ verrichten in Biemenhorst (bij Bocholt). Bij de Rijksdagverkiezingen op 29 maart 1936 stemden in dit dorp van de 582 stemgerechtigde personen 576 voor Adolf Hitler.
“Bei der Reichstagswahl am 29. März stimmten von den 582 wahlberechtigten Personen 576 für Hitler. Sechs Stimmen waren ungültig. Somit gab es auch in Biemenhorst, wie fast überall in Deutschland unter der Nazi – Herrschaft, eine 100% ige Wahlbeteiligung“.
Chronik Biemenhorst
